Obrazy, poezja, muzyka i inne formy twórczości wypełniły Centrum Zdrowia Psychicznego w Rabce-Zdroju. Podczas wernisażu zaprezentowano prace pacjentów Oddziału Dziennego oraz uczestników Klubu Pacjenta. Wydarzenie było nie tylko okazją do pokazania ich talentów, ale również tego, jak ważną rolę w procesie zdrowienia mogą odgrywać twórczość, aktywizacja, odzyskiwanie pewności siebie i ponowne otwieranie się na innych ludzi.

W poniedziałek 29 września, w Centrum Zdrowia Psychicznego w Rabce-Zdroju odbył się wernisaż twórczości pacjentów Oddziału Dziennego oraz uczestników działającego przy Centrum Klubu Pacjenta. Zaprezentowane prace pokazały, jak różnorodne zainteresowania i talenty rozwijają osoby korzystające z pomocy placówki. Było malarstwo, poezja i muzyka, a sama wystawa stała się okazją do spotkania pacjentów, terapeutów, zaproszonych gości oraz przedstawicieli instytucji współpracujących z Centrum. Podczas wernisażu można było również bliżej poznać historie trojga pacjentów – Kamila, Anety i Danuty. Każde z nich poprzez inną dziedzinę twórczości odnalazło przestrzeń do wyrażania siebie, rozwijania swoich możliwości i odbudowywania pewności siebie.

Powrót do malowania po 20 latach

W przypadku Kamila był to powrót do malarstwa po bardzo długiej przerwie. Jego obrazy przyciągały uwagę baśniowym klimatem i motywami wróżek. Jak opowiada Katarzyna Rzeszótko, terapeutka zajęciowa w Centrum Zdrowia Psychicznego w Rabce-Zdroju, jeszcze ważniejsza od samych prac jest historia, która za nimi stoi.

Pan Kamil nie malował przez 20 lat. Dopiero tutaj, po tych 20 latach, ponownie sięgnął po malowanie. Początkowo miał opory, a w jego pracach wszystko było czarne. Później to zaczęło się zmieniać, pojawiły się kolory i zaczęło mu się to podobać – mówi Katarzyna Rzeszótko.

Swoje malarskie zainteresowania podczas pobytu na Oddziale Dziennym odkryła także Aneta. Początkowo w jej obrazach dominowały – jak sama je określała – barwy ziemiste: brązy i beże. Z czasem jej prace stawały się coraz bardziej kolorowe. Dla terapeutów obserwujących proces zdrowienia pacjentki ta zmiana miała szczególne znaczenie.

Pani Aneta zaczęła malować na Oddziale Dziennym. Zaczynała od takich barw ziemistych, brązów i beżów, a później przeszła w kolor. Terapia, którą tutaj przeszła, sprawiła, że zaczęła inaczej patrzeć na świat – opowiada terapeutka.

Inną drogę artystycznego rozwoju przeszła Danuta. Podczas pobytu na Oddziale Dziennym rozkwitła, nabrała większej pewności siebie i na nowo odkryła radość ze śpiewania. Jest również autorką wierszy, a podczas wernisażu uczestnicy mogli zobaczyć ją także na scenie – Danuta wystąpiła przed zgromadzoną publicznością, dzieląc się swoim talentem wokalnym.

W jej przypadku twórczość przestała więc być wyłącznie indywidualną formą ekspresji. Stała się również sposobem na wyjście do innych ludzi, przełamywanie własnych barier i dzielenie się z nimi tym, co sprawia radość.

Twórczość jako część procesu zdrowienia

Historie prezentowane podczas wernisażu dobrze pokazują szerszą ideę działań prowadzonych w rabczańskim Centrum. Kryzys psychiczny może prowadzić do wycofania z życia społecznego, ograniczenia kontaktów z innymi ludźmi, utraty pewności siebie czy rezygnacji z zainteresowań, które wcześniej były ważną częścią życia. Dlatego jednym z elementów procesu zdrowienia jest stopniowe przywracanie aktywności i tworzenie przestrzeni, w której pacjent może ponownie odkrywać swoje możliwości.

Publiczna prezentacja prac nadaje temu dodatkowy wymiar. To, co wcześniej powstawało podczas zajęć, zostaje pokazane innym. Pacjent może wystąpić nie tylko jako osoba korzystająca z pomocy psychiatrycznej, ale również jako autor obrazu czy wiersza, twórca lub wykonawca prezentujący swój talent przed publicznością. Takie podejście jest istotnym elementem działalności Centrum Zdrowia Psychicznego w Rabce-Zdroju, gdzie terapia nie ogranicza się wyłącznie do farmakoterapii czy spotkań z psychologiem i psychoterapeutą. Ważne miejsce zajmuje również aktywizacja, terapia zajęciowa i pomoc w stopniowym powrocie do możliwie samodzielnego funkcjonowania.

Klub Pacjenta – spotkanie, aktywność i rozwój

Jednym z miejsc, w których realizowane są te założenia, jest działający przy rabczańskim Centrum Klub Pacjenta. Jego celem jest między innymi integracja i aktywizacja osób korzystających z pomocy CZP. Program zajęć jest bardzo zróżnicowany. Obejmuje między innymi arteterapię i rękodzieło, muzykoterapię, podczas której uczestnicy wspólnie śpiewają i grają na instrumentach, edukację zdrowotną prowadzoną przez pielęgniarki, spotkania psychoedukacyjne z psychologiem i asystentem zdrowienia, a także zajęcia poświęcone poezji. Jedną z ciekawszych form aktywności jest teatr kamishibai – wywodząca się z Japonii forma teatru obrazkowego. Uczestnicy przygotowują własne ilustracje, a następnie wraz z tekstem przedstawiają historie przy użyciu specjalnej drewnianej skrzynki nazywanej butai.

Aktywność nie kończy się jednak w murach Centrum. Organizowane są również wyjścia do biblioteki pedagogicznej i muzeów, spacery czy zajęcia nordic walking. Chodzi o to, aby uczestnicy stopniowo wychodzili poza bezpieczną przestrzeń placówki, nawiązywali kontakty i ponownie uczestniczyli w życiu społecznym. Dla niektórych osób ma to szczególne znaczenie. Jak podkreślała Katarzyna Rzeszótko w rozmowie poświęconej działalności Klubu Pacjenta, zdarza się, że dla osoby zmagającej się z chorobą i izolującej się w domu udział w zajęciach jest jedną z niewielu okazji do wyjścia i spotkania z innymi ludźmi. Klub łączy osoby w bardzo różnym wieku. W zajęciach uczestniczą zarówno ludzie młodzi, jak i seniorzy. Różne są również ich potrzeby, możliwości i etap procesu zdrowienia, na którym aktualnie się znajdują.

Nie tylko farmakoterapia i psychoterapia

Szeroki zakres działań jest możliwy dzięki interdyscyplinarnemu zespołowi Centrum. Podczas wernisażu przypomniano, że tworzą go lekarze, psycholodzy, psychoterapeuci, doradcy zawodowi, pracownik socjalny, terapeuci zajęciowi i środowiskowi, pielęgniarki, asystent zdrowienia oraz psychodietetyk. Ważną częścią zespołu są również osoby odpowiadające za organizacyjne i codzienne funkcjonowanie placówki. Dzięki temu pomoc może być dostosowana do różnych potrzeb pacjenta i nie ogranicza się do jednego rodzaju terapii. Podczas wernisażu zwracano uwagę, że właśnie różnorodność dostępnych form pomocy ma wspierać pacjentów w powrocie do codziennego życia, a w wielu przypadkach także do aktywności zawodowej.

Ma to szczególne znaczenie w modelu psychiatrii środowiskowej. Pomoc nie powinna kończyć się w momencie ustąpienia najbardziej nasilonych objawów kryzysu. Kolejnym krokiem jest odzyskiwanie samodzielności, odbudowywanie relacji, rozwijanie zainteresowań oraz – jeśli pozwala na to stan zdrowia – powrót do nauki czy pracy. Uczestnicy Klubu Pacjenta mogą korzystać również z indywidualnych konsultacji z doradcą zawodowym. Aktywizacja zawodowa może być bowiem jednym z kolejnych etapów odzyskiwania samodzielności i powrotu do funkcjonowania poza systemem opieki.

Centrum współpracuje z lokalnym środowiskiem

Wernisaż był również okazją do spotkania z przedstawicielami instytucji, z którymi rabczańskie Centrum współpracuje lub rozwija współpracę. Wśród nich są między innymi Policja, instytucje pomocy społecznej oraz kuratorzy. Podczas wydarzenia podkreślano, że Centrum nie funkcjonuje w oderwaniu od swojego otoczenia. Współpraca obejmuje GOPS-y, MOPS-y, DPS-y oraz inne placówki i instytucje działające w lokalnym środowisku, a także szpital.

Ma to znaczenie szczególnie wtedy, gdy sytuacja osoby doświadczającej kryzysu psychicznego wymaga pomocy wykraczającej poza gabinet psychiatry, psychologa czy psychoterapeuty. Problemy zdrowotne mogą przecież łączyć się z trudnościami rodzinnymi, społecznymi lub zawodowymi. Dlatego możliwość współdziałania różnych specjalistów i instytucji pozwala szerzej spojrzeć na potrzeby konkretnego człowieka.

Pokazać człowieka, a nie jego chorobę

Wernisaż miał jeszcze jeden ważny wymiar – pozwalał spojrzeć na osoby korzystające z pomocy psychiatrycznej przez pryzmat ich zdolności, zainteresowań i twórczości, a nie choroby czy diagnozy.

To istotne również z punktu widzenia przeciwdziałania stereotypom dotyczącym kryzysów psychicznych. Człowiek korzystający z pomocy psychiatrycznej pozostaje przecież jednocześnie osobą mającą swoje zainteresowania, zdolności, plany i role społeczne. Może malować, pisać, śpiewać, pracować, uczyć się, tworzyć relacje i rozwijać własne pasje.

W tę ideę wpisuje się również działalność Klubu Pacjenta. Uczestnicy prezentują swoje prace podczas kiermaszów, biorą udział w lokalnych wydarzeniach, a ich twórczość i potencjał są pokazywane szerszej społeczności. Z jednej strony pomaga to samym uczestnikom nabierać pewności siebie i wychodzić poza przestrzeń Centrum, z drugiej – służy przełamywaniu stereotypów i przeciwdziałaniu stygmatyzacji osób po kryzysach psychicznych.

Co ważne, Klub Pacjenta jest miejscem wsparcia i rozwoju, ale z założenia ma charakter przejściowy. Jego celem jest przygotowanie uczestników do coraz większej samodzielności oraz funkcjonowania poza klubem. Są oni zachęcani do odkrywania własnych możliwości, podejmowania nowych wyzwań oraz aktywności zawodowej, edukacyjnej i społecznej. W zależności od indywidualnych potrzeb mogą przy tym korzystać z konsultacji i wsparcia różnych specjalistów.

Wernisaż zorganizowany w rabczańskim Centrum Zdrowia Psychicznego dobrze pokazuje sens takiego podejścia. Obraz, wiersz czy występ przed publicznością są widocznym efektem twórczej aktywności, ale stojące za nimi historie bywają znacznie ważniejsze. To historie ludzi, którzy ponownie odkrywają zainteresowania, rozwijają swoje możliwości, nabierają pewności siebie i krok po kroku wracają do aktywnego życia.