Współwystępowanie uzależnień i zaburzeń psychicznych to coraz częstsze wyzwanie w pracy terapeutów. Wymaga ono szczególnego podejścia diagnostycznego i leczenia, które integruje różne formy pomocy. Od kiedy pracuje w CZP nie miałam dotychczas do czynienia z pacjentem, u którego występowało wyłącznie uzależnienie ,w większości przypadków współwystępowały inne jednostki chorobowe . Pojawia się tam współistniejąca jednostka chorobowa – najczęściej depresja, schizofrenia czy uogólnione stany lękowe” – mówi Kinga Rokicka-Stafira, psycholog i certyfikowany psychoterapeuta uzależnień z Centrum Zdrowia Psychicznego Podhalańskiego Szpitala Specjalistycznego w Nowym Targu.
Coraz więcej pacjentów z podwójną diagnozą
Podwójna diagnoza oznacza współwystępowanie uzależnienia oraz zaburzenia psychicznego. To zjawisko, które – jak podkreśla Kinga Rokicka-Stafira – staje się normą w praktyce terapeutycznej:
– „Zarówno w trybie leczenia – stacjonarnym i ambulatoryjnym – spotykamy pacjentów z podwójnym rozpoznaniem. Często nazywani są trudnymi pacjentami. (…) W Centrum Zdrowia Psychycznego zdarzają się coraz częściej” – wyjaśnia specjalistka.
Powody, dla których uzależnienie i choroba psychiczna nakładają się na siebie, bywają różne. – „Obydwa te warianty są możliwe. Jeżeli mamy pacjenta z depresją, który sam sięga po alkohol, żeby ustabilizować nastrój, to zwiększa swoje ryzyko wpadnięcia w nałóg. Z drugiej strony mamy pacjentów uzależnionych od marihuany, którzy trafiają z objawami psychotycznymi czy halucynacjami na oddział psychiatryczny. I oni dopiero w trakcie terapii uświadamiają sobie, jak bardzo ta substancja im szkodzi” – mówi psychoterapeutka.
Terapia musi być zintegrowana
Praca z pacjentami z podwójną diagnozą jest szczególnie wymagająca, bo wymaga wieloaspektowej opieki. – „Samo leczenie oparte na tradycyjnej formie leczenia i klasycznych technikach terapeutycznych coraz częściej okazuje się niewystarczające. Potrzebne jest leczenie zintegrowane. Myślę, że to właśnie taki typ pacjenta, który sprawdza nasz system i wymusza na nas ciągły rozwój modeli leczniczych” – podkreśla Kinga Rokicka-Stafira.
Na trudności terapii nakłada się także specyfika współwystępujących zaburzeń. – „Hazard i choroba afektywna dwubiegunowa to przykład silnej korelacji. Ale możemy mieć też zaburzenia obsesyjno-kompulsywne i uzależnienie od pornografii. To wymaga zróżnicowanej diagnostyki” – dodaje ekspertka.
– „To jest cierpienie każdego z pacjentów. Nie mogę powiedzieć, które uzależnienie jest łatwiejsze, a które trudniejsze do leczenia. Niezależnie, czy to jest alkohol, narkotyki, zakupy czy telefon komórkowy – każdy z tych pacjentów zasługuje na terapię szytą na miarę” – zaznacza Rokicka-Stafira.
Czy można wyjść z uzależnienia i choroby psychicznej jednocześnie?
Rokicka-Stafira nie ukrywa, że leczenie jest trudne, ale nie niemożliwe. – „Gdyby to było niemożliwe, to by nas tu nie było. (…) Potrzeba zintegrowanego systemu – od stabilizacji w trybie stacjonarnym, przez terapię ambulatoryjną, po powrót pacjenta do środowiska. To długoletnia praca, być może do końca życia. Ale pacjent, który jest motywowany i współpracuje, ma realne szanse na poprawę. Widać efekty, choć nawroty są częścią tego procesu”.
Kluczowe znaczenie ma motywacja i poczucie sprawczości chorego. – „Pacjent, który już wie, do którego terapeuty się zgłosić, kto jest jego koordynatorem, ma poczucie, że nie jest sam. Kluczowe jest również jego aktywne zaangażowanie w proces zdrowienia wspierany przez interdyscyplinarny zespół specjalistów.
Uzależnienia to nie tylko alkohol i narkotyki
Społeczne wyobrażenie o uzależnieniach bywa bardzo ograniczone. – „Przeciętnemu człowiekowi uzależnienie kojarzy się z alkoholem czy narkotykami, ewentualnie z hazardem. Tymczasem coraz częściej spotykamy się z uzależnieniem od pornografii, internetu, a nawet zakupoholizmem. Od różnego rodzaju zachowań można się uzależnić” – zauważa terapeutka.
Dlatego terapia musi być dostosowana do specyfiki osoby. – „Nie różnicowałabym, które uzależnienie jest łatwiejsze, a które trudniejsze do leczenia. Dla jednego pacjenta wyjście z alkoholu jest prostsze niż z pornografii. Widzę pacjenta, który cierpi, i staram się stworzyć terapię szytą na miarę”.
Wstyd i stygmatyzacja – bariery na drodze do leczenia
Jedną z największych przeszkód w leczeniu pozostaje lęk przed oceną otoczenia. – „Myślę, że zjawisko uzależnień na Podhalu jest specyficzne. Obserwujemy tu kulturowe przyzwolenie na nadużywanie alkoholu co skutkuje bagatelizowaniem problemów uzależnień , nadal dominuje stereotyp osoby uzależnionej jako osoby z marginesu społecznego. Tym czasem wielu pacjentów funkcjonuje wysoko w obszarze życia zawodowego i społecznego np. prawnicy , lekarze , policjanci , tym czasem uzależnienie nie wybiera może dotyczyć każdego , jak i choroba współistniejąca (depresja czy schizofrenia ). A to wcale tak nie wygląda” – podsumowuje Kinga Rokicka-Stafira.
Pomoc jest dostępna
W Podhalańskim Szpitalu Specjalistycznym działa Oddział Leczenia Uzależnień oraz Poradnia Leczenia Uzależnień, a w ramach Centrum Zdrowia Psychicznego powstały również grupy wsparcia. – „Pierwsza grupa, którą tworzymy, jest dla osób współuzależnionych. To spotkania psychoedukacyjne dla rodzin i bliskich osób uzależnionych. Od 7 października ruszamy z taką grupą wsparcia i serdecznie zapraszamy do zapisów” – zachęca terapeutka.
Grupy wsparcia pełnią niezwykle ważną rolę w procesie zdrowienia – zarówno osób uzależnionych, jak i ich bliskich. To przestrzeń, w której można zdobyć wiedzę, zrozumienie i poczucie, że nie jest się samemu wobec trudności. Dają one siłę, aby rozpocząć i kontynuować leczenie, a także uczą, jak wspierać osobę chorą bez utraty własnego dobrostanu.
Jeśli Ty lub ktoś z Twoich bliskich zmaga się z uzależnieniem i/lub chorobą psychiczną, nie zwlekaj – skontaktuj się z Centrum Zdrowia Psychicznego Podhalańskiego Szpitala Specjalistycznego w Nowym Targu. Tutaj znajdziesz pomoc specjalistów, indywidualne podejście i wsparcie grupowe, które mogą stać się kluczem do zdrowienia.